Photo by Cihan Oncu

This interview was done in Turkish and translated into English. Scroll down for the Turkish version. (Eng)

Bu röportaj Türkçe yapılıp İngilizceye çevrilmiştir. Türkçe versiyonu sayfanın alt kısmındadır. (Tr)


Photo by Cihan Oncu
TANER CEYLAN / Photo by Cihan Oncu


First of all, I am curious about your newly opened exhibition at Paul Kasmin Gallery.

“We Now Must Say Goodbye” is on view at Paul Kasmin Gallery, as the second installation of the ‘Family’ series I have just begun. It is formed of two paintings, 10 drawings and some texts. The starting point of the exhibition is Oscar Wilde’s saying that “Every portrait that is painted with feeling is a portrait of the artist, not of the sitter.” I am asking various questions. I am examining the circumstances like the relationship the artist builds with his work or model, where the artist is thus named, when the painting or work done by the artist belongs to the artist or not. Discussions sparked by Ingres’s Princesse de Broglie painting at the time correspond to the very discussions I refer to. Ingress makes the painting to order. Following the painting’s appearance, the discussion surrounds not the Princess but the perfection of Ingres’s technique, his use of the tone of blue, how perfectly he interprets the details in the Princess’s dress, or its blue color, and it gets reactions for not reflecting the importance and emotions of the Princess. I have already time and again seen the painting in the Metropolitan Museum and I have enjoyed it. Every time I went to the museum I watched it at length. But after reading its story I concurred with the reactions at the time because what I saw in the painting was not the Princess but the painter himself. I went to the Metropolitan Museum where I made inspections and spent time at length by the painting, and finally “We Now Must Say Goodbye” has developed. Ingres’s Princess de Broglie (1851-53) painting of the Metropolitan Museum appear in the exhibition, with Ingres’s bust instead of the Princess’s while the Princess’s portrait is looking at Ingres right across. By means of this face-to-face display both the Princess and Ingres in fact are sort of being liberated. And Ingres’s drawings on the side walls of the room are referring to something else through the portrait of “Taner Ceylan,” who has brought about this arrangement and made the painting. And here arise the questions: Princess Broglie, Taner Ceylan, and Ingres…

This is your second solo exhibition at Paul Kasmin. And you have time and again taken part in Art Basel. You spend a lot of time abroad. From a distance, what does come to your mind about Turkey’s modern art?

When you look at art history in Turkey you know that it has not gone through the process any European art history has gone through. Particularly the Westernization period onwards, it comes to a history in which the European art is being followed and sort of imitated – or let’s say, interpreted. So, when you look at today, I don’t think it’s very right to say that there is a grounded art environment. Today, compared to the past, there are more art schools, more accessible art education and visiting programs, and you may follow the world art from where you sit. But, it is important what you contribute from yourself. We know that Turkey has been under the scrutiny of the world in recent years with its biennials, fairs and international activities. There exist a serious potential and production. Each day we hear the names of new young artists while we see exhibitions held by collectives in independent venues. Now it is easier to get in touch with the environment outside the country. But an inadequate system blocks the roads with an approach of cutting corners. Unfortunately in Turkey, the most important glue in art environment is the ethics in practice, which I have understood in New York.

Ingres, Oil on Canvas-121x191.1cm, 2015.
Ingres, Oil on Canvas-121×191.1cm, 2015.

You too have an installation at Istanbul Modern as part of the biennial. What is your interpretation regarding the biennial and Carolyn Christov Bakargiev that have attracted plenty of criticisms?

Saltwater is a splendid title. There would not be a more beautiful title for Istanbul. Many reasons could be counted but for me the most important one is salt water being conductive. In addition, salt water is a technique among the meditation practices I implement for years to expel the negative load from my body. Just think, we are surrounded in this city with salt water while our energies convey our thoughts to each other while more are moving around in air. Even the thoughts of souls, animals and beings that lived hundreds of years before us… There may be reams of criticism, some of which must certainly be taken notice of, or not. Personally, I have gained so much that I don’t care about the rest. The one week we have spent with Carolyn in Italy, and our subsequent meetings and chats in my studio have been a training for me. For the first time a curator has spoken my language and communicated with me; Spirituality, meditation, Kundalini, Auras, classical painting techniques, oil paint… have demolished many barriers in my spirit.

You are German-born. You are producing in Turkey. You are making art at international standards by using Ottoman details. Your exhibitions are held in New York where you spend plenty of time. Where do you identify yourself with? Or where do you feel you belong?

Yes. I was born in Germany, grew up in Turkey and right now going back and forth between Istanbul and New York. No doubt all have an influence on me. As regards belonging, I don’t like limiting myself to or identifying with a single place. I think you need as an artist to belong to anywhere while your work should be universal. Needless to say, Istanbul is home. My friends, my family are here. You cannot limit it to a single place because I pursue painting, which draws the path.

Your paintings have an international language. But in details and themes there always is the desire to tell about the local. And I suppose this was a case that was looked for and expected in the international domain.

The place the artist lives in, her culture, her past certainly have an impact on her art, and if this impact in fact is effectively used, shaped, and combined with what is learned and experienced afterwards, original works emerge, making the artist original. And the original is always distinguished and precious. Accordingly, what you call the international art scene seeks and take interest in the original. There are works repeating and imitating each other all over the world. The number of artist portfolios brought to galleries in New York in a season are around 70 thousand… What is local to you is different and international to someone else. And in my opinion, what is liked or looked for and original is the work that is not identified with a single geography, and that may belong to anywhere in the world. And this requires the artist to substantially retire into her shell. This is unfortunately is too difficult in today’s conditions. The system compels you to be fast, to keep quiet, and to be superficial.

Yes, the system compels but you have achieved this. Accordingly, would it be right to believe in a bit of luck?

I believe that the universe is ready to give us everything and to comfort us. The task is to see this, be open to and accept everything – good or bad – you encounter, and transform them for yourself. Consequently, what you call luck are in fact the opportunities presented to you by God, nature, or the universe – however you like to call it. How you receive it, whether you receive it or not, or whether you see it or not is on you. It is enough to interpret favorably a bad thing that happens to you and wait.

Well then, where lies the thing called destiny in this wheel?

I care about Sufism but I don’t have a command of the depths of concepts such as destiny. So, I don’t see the authority in myself to talk about them.

I’d like to talk a little bit about gender. You are a homosexual, which you take as a theme in your works. How free do you think is Turkey in this matter?

Can a heterosexual couple in the countryside walk around hand in hand? Can you kiss with your lover on the street in Istanbul? Or, can a woman painter express sexuality in her works in Turkey? Which one of us can express oneself freely in our country from religion to politics, from philosophy to arts? What I mean is that everyone in this country is infact the subject of this question!

Well, there is a warning for minors at the entrance of your website. Have you ever been fined or been censured as a result of being not free?

I have not been in any way penalized until now. Turkish Criminal Code Art. 226 says, “The person who publicize indecent scenes, words or articles through press and broadcast organs or act as intermediary in publication of the same is punished with imprisonment from six months to three years.” But of course, we have encountered with reactions in my exhibitions in the late 1990s and the early 2000s, when we held exhibitions with security personnel at the entrances. So, diplaying this phrase is required for our peace of mind. Ultimately, my process of painting not being interrepted is more important than anything else.

In short, can we say that being an artist requires talent and wit along with courage?

Of course. You need to believe in what you do, pursue it, and take risks if necessary. But in my opinion, discipline is very important besides talent and wit. It is very important to work in discipline, try, take risks, and not repeat oneself. Talent alone unfortunately is not enough; as long as you trust in your talent, and not come out of your comfort zone you slowly perish.

I like very much the phrase “Art should comfort the disturbed and disturb the comfortable.” Would you agree to this?

I’m more on the side of Oscar Wilde’s: “All art is quire useless.” In my opinion, the artist has no responsibility to anyone other than herself. Art cannot have such responsibilities.

If you are to talk about gay aesthetics whom would you talk about in brief?

There is a so-called concept of gay aesthetics but one cannot talk about a clear-cut attitude. Until the 1950s a crypted language was used. From the Gothic to Pop Art. You needed to know the code. Some artists produced some of their works in this fashion but I cannot say which one or another. However, I can talk about works. But I don’t use such class categories anymore. Jeff Koons’s could be an immensely Queer aesthetics as much as Mapplethorpe’s could be heterosexual.

It has been years since Mapplethorpe, and this year gay marriage has been legalised. What do you think of this?

I don’t believe in the marriage institution anyway. It feels like the government is involved in your relationship. However, just as we talk about the coupling of two persons to be a basic right to life, gay coupling must be accepted, too. If marriage is a preference, and an option for heterosexuals, it is important that it should be as such for gays, too.

In Turkey however, it is still the tear gas and plastic bullets that talk in gay pride parades. In this case, if democracy and freedom are not concepts that are equal for and applicable to everyone, how right is it to refer to them?

Pride parades have been held for the last ten years in Turkey. With the intervention this year its status retrogressed. Although we had already gone through that phase we retrogressed to the starting point. Democracy and freedom are regrettably two words that are becoming vague in our lives. As in Mercan’s song: ‘Democracy; as were a pipe between the kitchen and the toilet’. We have to pursue our freedom, we have to strive for it, we have to live and keep at it without adapting to despair and without losing our belief.

The country is going through a dark period in general while according to many in the foreign press and to many Middle East experts the scene will be darker. As an artist, or rather as a human being do you have worries?

Of course, I have worries, which is only natural. Humanity, nature, animals, I am worried for all. But as I have just said, we should not adapt to despair. The world is going through a process; so are we. Some of us are lucky to not be in the middle of war directly but today one can get information about and witness to anything that happens anywhere in the world. We are required to be aware of everything, be conscious of them and live without getting worried. A fox’s killing the chicken of an elderly that lives in a village may be a matter of life and death whereas a broker’s losing 1 million dollars may be deemed to be due to risk factor and not taken seriously. I personally see myself as obligated to preserve my sanity and my production conditions that are related to it.

In this state of chaos, religious discourse and what religion one belongs to have increasingly gained importance. Does religion suffice to make a person just? Or what does religion serve to in your opinion?

As one is not obliged to believe in God in order to go to Heaven, one cannot go to Heaven by only believing in God.

We have the elections ahead on November 1. While there will be Contemporary Istanbul on November 12. What do you think, will art experience a crisis?

Art has always existed, even in the biggest crises. The market will necessarily be affected but art will always prevail.


“Tanrıya inanmak sizi cennete götürmez.” 

Photo by Cihan Oncu
Photo by Cihan Oncu

Öncelikle, Paul Kasmin Gallery’de yeni açılan serginizi merak ediyorum.

“We Now Must Say Goodbye”, yeni başladığım ‘Aile’ serisinin ikinci enstalasyonu olarak Paul Kasmin Gallery’de sergileniyor. İki resim, on desen ve metinlerden oluşuyor. Serginin çıkış noktası Oscar Wilde’ın “Every portrait that is painted with feeling is a portrait of the artist, not of the sitter \ hislerle resmedilmiş her portre sanatçının kendi portresidir, modelin değil.” sözü. Çeşitli sorular soruyorum. Sanatçının eseri ya da modeli ile kurduğu ilişki, sanatçının nerede sanatçı olarak adlandırıldığı, yaptığı resmin, işin ne zaman sanatçıya ait olduğu, ne zaman olmadığı gibi durumları sorguluyorum. Ingres’in Princesse de Broglie resminin yapıldığı tarihte yarattığı tartışmalar var ve tam da bahsini ettiğim tartışmalara karşılık geliyor. Ingres resmi sipariş üzerine yapıyor. Resim ortaya çıktıktan sonra Prenses değil Ingres’in tekniğinin mükemmelliği, kullandığı mavinin tonu, Prensesin elbisesindeki detayları ne kadar mükemmel yorumladığı, elbisenin mavisi konuşuluyor ve prensesi ya da Prensesin önemini, duygularını yansıtmadığı için de tepki alıyor. Resmi zaten Metropolitan Müzesi’nde defalarca görmüştüm ve çok seviyordum. Müzeye her gittiğimde uzun uzun izliyordum, hikayesini de okuduktan sonra zamanında verilen tepkilere hak verdim çünkü baktığımda gördüğüm Prenses değil ressamın kendisi idi. Metropolitan Müzesi’ne gidip incelemelerde bulundum, müzenin küratörü Ian Altaveer ile resmin başında uzun zamanlar geçirdik ve sonunda “We Now Must Say Goodbye” ortaya çıktı. Sergi mekanında Ingres’in Metropolitan Müzesi koleksiyonunda yer alan Princesse de Broglie (1851–53) resmi Prenses yerine Ingres’in portresi ile yer alırken, tam karşısında prensesin portresi Ingres’e bakıyor. Bu karşılıklı sergileme ile hem prenses hem de Ingres aslında bir şekilde özgürleştiriliyor. Mekanın yan duvarlarında ise Ingres’in desenleri, bu düzenlemeyi gerçekleştiren, resmi yapan “Taner Ceylan”ın portresi ile başka bir göndermede bulunuyor. Burada sorular çoğalıyor: Prenses Broglie, Taner Ceylan ve Ingres…

Paul Kasmin’deki ikinci solo serginiz bu. Defalarca da Art Basel’da yer aldınız. Yurt dışında çok vakit geçiriyorsunuz. Uzaktan bakınca, Türkiye çağdaş sanatı hakkında neler geliyor aklınıza?

Türkiye’de sanat tarihine baktığınız zaman bir Avrupa sanat tarihinin geçirdiği süreci geçirmediğini biliyorsunuz. Özellikle Batılılaşma döneminden itibaren Avrupa sanatının izlendiği ve bir şekilde taklit edildiği -ya da yorumlandığı diyelim- bir tarih söz konusu. Dolayısıyla bugüne baktığınızda da ayağı yere basan bir sanat ortamı olduğunu söylemek bence çok doğru değil. Bugün geçmişe nazaran daha çok sanat okulu, daha ulaşılabilir sanat eğitim programları, misafirlik programları var, oturduğunuz yerden dünya sanatını takip edebiliyorsunuz. Fakat kendinizden ne kattığınız önemli. Son yıllarda Türkiye’nin mercek altına alındığı, bienaller fuarlar ve uluslararası etkinlikler ile dünya tarafından takip edildiğini biliyoruz. Burada ciddi bir potansiyel ve yaratım durumu var. Her gün yeni genç sanatçıların adlarını duyuyor, kolektiflerin bağımsız alanlarda açtıkları sergileri görüyoruz. Artık bulunduğunuz ülkenin dışındaki ortamla ilişki kurmak daha kolay. Ama yetersiz bir sistem, kolaycı bir yaklaşımla yolları tıkıyor. Türkiye’de ne yazık ki sanat ortamının en önemli çimentosu, pratikteki etik, bunu New York’ta anladım.

Ingres, Oil on Canvas-121x191.1cm, 2015.
Ingres, Oil on Canvas-121×191.1cm, 2015.

Sizin de bienal kapsamında Istanbul Modern’de bir yerleştirmeniz var. Bol eleştirili geçen bienal ve Carolyn Christov Bakargiev hakkında yorumunuz nedir?

Tuzlu Su şahane bir başlık. Istanbul için bundan daha güzel bir başlık olamazdı. Birçok neden sayılabilir ama benim için en önemlisi tuzlu suyun iletken olması. Ayrıca yıllardır uyguladığım meditasyon pratikleri içerisinde tuzlu su negatif yükü vücudumdan atmak için kullandığım bir uygulama. Bir düşünün her tarafımız bu şehirde tuzlu su ile kaplı ve enerjilerimiz düşüncelerimizi birbirimize iletiyor ve daha fazlası havada dolanıyor. Hatta bizden yüzyıllar önce yaşamış kişilerin, hayvanların ve varlıkların düşünceleri… Bir sürü eleştiri olabilir, bazıları mutlaka dikkate alınmalıdır ya da alınmamalıdır. Ben burada kendi adıma o denli büyük bir kazanıma çıktım ki, gerisini umursamıyorum. Carolyn ile İtalya’da geçirdiğimiz bir hafta, akabinde atölyemdeki buluşmalarımız ve söyleşilerimiz benim için bir okuldu. İlk kez bir kürator benim dilimden konuşup benimle iletişime geçti; Ruhsallık, meditasyon, Kundalini, Auralar, klasik resim teknikleri, yağlı boya…ruhumdaki bir sürü bariyeri yıktı.

Almanya doğumlusunuz. Türkiye’de üretiyorsunuz. Osmanlı detayları kullanarak uluslararası kalitede sanat yapıyorsunuz. Sergileriniz ve bolca vaktiniz de New York’ta geçiyor. Siz kendinizi nereyle özdeşleştiriyorsunuz? Ya da nereye ait hissediyorsunuz?

Evet. Almanya’da doğdum, Türkiye’de büyüdüm ve şu anda Istanbul- New York arası gidip geliyorum. Şüphesiz hepsinin üzerimde etkisi var. Ben kendimi ait olmak konusunda tek bir yerle sınırlandırmak, tanımlamaktan hoşlanmıyorum. Sanatçı olarak her yere ait olmalısınız, yaptığınız iş de evrensel olmalı diye düşünüyorum. Tabii ki İstanbul evim. Arkadaşlarım, ailem burada. Tek bir yerle sınırlandıramıyorsunuz çünkü resmimin peşinden gidiyorum, yolu o çiziyor.

Resimlerinizin uluslararası bir dili var. Fakat detaylarda ve konularda hep lokal olanı anlatma arzusu var. Bu da uluslararası alanda aranan beklenen bir durumdu sanırım.

Sanatçının yaşadığı yer, kültürü, geçmişi mutlaka sanatına da etki eder ve aslında bu etki bilinçli bir şekilde kullanılır şekillendirilir, sonradan öğrenilenle deneyimlenenle de birleştirilirse özgün işler çıkar, özgün sanatçı olunur. Özgün olan da her zaman farkedilir, kıymetlidir. Dolayısıyla uluslararası sanat ortamı dediğiniz şey de özgün olanı arar ve ilgi duyar. Birbirini tekrar eden, kopyalayan işler dünyanın her yerinde var. Bir sezonda New York’ta galerilere bırakılan sanatçı dosyaları 70 bin civarında… Sizin için lokal olan başkası için farklı ve uluslararasıdır. Ve bence sevilen ya da aranan özgün olan, direkt bir şekilde bir coğrafya ile tanımlanmayan, dünyanın her yerine ait olabilecek iş üretebilmektir. Bu da ancak sanatçının büyük oranda kendi içine kapanmasını gerektirir. Bugünün koşullarında bu ne yazık ki çok zor. Sistem seni hızlı olmaya, susmaya, yüzeysel olmaya zorluyor.

Evet sistem zorluyor fakat siz bunu başardınız. Bu doğrultuda, biraz şansa da inanmak doğru olur mu?

Ben evrenin bizim için her şeyi vermeye, bizi rahat ettirmeye hazır olduğuna inanıyorum. İş ki bunu görebilin, her şeye açık olun, karşınıza çıkan her şeyi -iyi ya da kötü- kabul edin ve kendiniz için dönüştürün. Dolayısıyla şans dediğiniz şey aslında Tanrının, doğanın, evrenin -nasıl adlandırırsanız- size sunduğu olasılıklar. Onu nasıl aldığınız, alıp almamanız,  görüp görmemeniz sizinle ilgili. Başınıza gelen kötü bir şeyi iyiye yormak ve biraz beklemek kafi.

Peki o zaman kader denilen mevzu bu çarkın neresinde?

Tasavvufu çok önemserim ama kader gibi tanımların derinliğine hakim değilim. Dolayısıyla, konuşma yetkisini kendimde görmüyorum.

Biraz cinsiyet konuşmak istiyorum. Homoseksüelsiniz ve bunu eserlerinizde de konu alıyorsunuz. Türkiye bu konuda ne kadar özgür bir ülke sizce?

Taşrada iki heteroseksüel aşık el ele dolaşabiliyor mu? Siz sevgilinizle İstanbul’da sokakta öpüşebiliyor musunuz? Veya bir kadın ressam Türkiye’de eserlerinde cinselliğini dile getirebilyor mu? Dinden politikaya, felsefeden sanata hangimiz özgürce fikirlerimizi söyleyebiliyoruz ki ülkemizde? Demek istediğim şu ki aslında bu sorunun muhatabı bu ülkedeki her fert!

Peki, websitenizin girişinde de 18 yaşın altındakilere bir uyarı var. Özgür olamama durumunun neticesinde hiç cezaya ya da sansüre uğradınız mı?

Herhangi bir cezaya uğramadım şimdiye kadar. Türk hukukunda Madde 226 der ki: “Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.” Fakat tabii 1990 sonları 2000 başındaki sergilerimde tepki ile karşılaştık, kapıda güvenlik görevlileri ile sergiler yaptık. Dolayısıyla bu ibareyi koymamız kafamızın rahat olması açısından gerekiyor. Sonuçta resim yapma sürecimin kesilmemesi her şeyden daha önemli.

Kısacası, sanatçı olmak yetenek ve zekayla birlikte cesaret de gerektiriyor diyebilir miyiz?

Tabii. Yaptığınız şeye inanmanız, peşinden gitmeniz gerekirse risk de almanız gerekiyor. Ama bence yetenek ve zekanın yanı sıra disiplin de çok önemli. Disiplinli bir şekilde çalışmak, denemek, risk almak, kendini tekrar etmemek çok önemli. Tek başına yetenek ne yazık ki yetmiyor, yeteneğinize güvenip çalışmadığınız, güvenli alanınızdan çıkmadığınız sürece yavaşça yok oluyorsunuz.

“Sanat rahatsız olanları iyileştirmek ve iyi olanları rahatsız etmektir” sözünü çok seviyorum. Siz buna katılıyor musunuz?

Ben daha çok Oscar Wilde’ın tarafındayım. “Sanat hiçbir işe yaramaz.” Sanatçının kendinden başka kimseye bir yükümlülüğü yoktur bence, sanatın böyle yükümlülükleri olamaz.

Sanat tarihinde eşcinsel estetikten bahsetmek gerekirse özetle kimlerden bahsedersiniz?

Sanat tarihinde eşcinsel estetik diye bir kavram var ama net bir tavırdan bahsedemezsiniz. 1950’lere kadar şifreli bir dil kullanılmış. Gotikten Pop Art’a kadar. Şifreleri bilmeniz gerekiyor. Bazı sanatçılar bazı işlerini bu doğrultuda üretmişler ama şu sanatçı bu sanatçı diye bir şey diyemem. Ancak eserlerden bahsedebilirim. Ama artık bu tür sınıfsal kategorileri kullanmıyorum. Jeff Koons benim için son derece Queer bir estetik olabilir, Mapplethorpe’un da heteroseksüel olabileceği gibi.

Mapplethorpe’dan bu yana yıllar geçti aradan ve ABD’de bu yıl eşcinsel evlilikler yasallaştı. Ne düşünüyorsunuz?

Evlilik kurumuna zaten inanmıyorum. Devletin ilişkinizin içine girmesi gibi geliyor. Ama nasıl iki insanın birlikteliğinin temel yaşam hakkı olduğundan bahsediyorsak eşcinsel birlikteliğinin de kabul edilmesi gerekiyor. Evlilik de yine tercih ve heteroseksüeller için bir seçimse eşcinseller için de seçim olması önemli.

Türkiye’deyse hala onur yürüyüşlerinde biber gazı ve plastik mermiler konuşuyor. Bu durumda demokrasi ve özgürlük kelimesi herkes için eşit olarak geçerli birer terim değilse “demokrasi” ve “özgürlük”ten bahsetmek ne kadar doğru?

Onur yürüyüşleri on senedir yapılıyor Türkiye’de. Bu yıl gerçekleşen müdahale ile başa sarıldı durum. Biz bu aşamayı geçmiştik bile ama yine aynı yere döndük. Ne yazık ki demokrasi ve özgürlük, hayatımızda flulaşan iki kelime. Mercan’ın şarkısında dediği gibi; ‘Mutfakla tuvalet arasında bir boru sanki; demokrasi’. Özgürlüğümüzün peşinden gitmeli, onun için çaba sarfedip, umutsuzluğa alışmadan inancımızı yitirmeden yaşamalı, çalışmalıyız.

Ülke genel anlamda da karanlık bir dönemden geçiyor ve birçok yabancı basına ve Ortadoğu uzmanlarına göre daha da kararacak bu görüntü. Bir sanatçı olarak endişeleriniz ya da en doğrusu bir insan olarak endişeleriniz var mı?

Tabii ki endişelerim var, bu çok doğal. İnsanlık, doğa, hayvanlar hepsi için endişeleniyorum. Ama az önce dediğim gibi umutsuzluğa alışmamalı. Dünya bir süreçten geçiyor, bizler bir süreçten geçiyoruz. Bazılarımız şanslıyız ki direkt savaşın göbeğinde değiliz ama bugün her yerden dünyanın herhangi bir yerinde olan bir şey hakkında bilgi edinebiliyor, şahitlik edebiliyorsunuz. Her şeyin farkında olup, bilincinde olup endişelerimize kapılmadan yaşamamız gerekiyor.. Köyde yaşayan bir dedenin tavuğunun tilki tarafından öldürülmesi ölüm kalım meselesi olabilir, diğer taraftan bir borsacının 1 milyon dolar kaybetmesi öngörülen bir risk faktörü olarak dikkate bile alınmayabilir. Şahsen ben akıl sağlığımı ve ruhsal olarak üretim koşullarımı korumakla yükümlü olarak görüyorum kendimi.

Bu kaos ortamında, dünya genelinde, dini söylemler ve hangi dine mensup olunduğu gitgide önem kazandı. Din insanı vicdanlı yapmaya yeter mi? Ya da din neye / nelere yeter sizce?

Cennete gitmek için Tanrıya inanmak zorunda olmadığınız gibi Tanrıya inanmak da sizi cennete götürmez.

Önümüzde 1 Kasım seçimleri var. 12 Kasım’da ise Contemporary Istanbul var. Ne diyorsunuz, sanat krize girer mi?

En büyük krizlerde dahi sanat hep vardı. Piyasa mutlaka etkilenir ama sanat her ne olursa olsun hep vardır.