Bu röportaj Türkçe yapılıp İngilizceye özet olarak çevrilmiştir. Türkçesi sayfanın alt kısmındadır. 

This interview was done in Turkish and translated and then summarised into English. Scroll down to read the Turkish version. 



Sabire Susuz, who, alongside her 20-year academic career at the Buca Faculty of Education at Dokuz Eylül University continued her career in arts, left the university without retirement three and a half year ago, and applied herself completely to arts. The artist, who is known for her extremely genuine works of pins, prefers opening an exhibition every few years to one each year. As a result of her sensitivity to any injustice going on around, she has prepared an exhibition inspired by femicides. We talked about her exhibition at Gallery Merkur, femicides, women’s policy of the government, and what kind of a solution should the woman pursue.

You have a very original technique, which seems to be very difficult. What sort of a work plan do you have? 

I work for 10 hours a day. I do not have an assistant. I strive for the art work to be ‘unique’. My fingerprints are to be found on each pin. Thus, I could produce only thirty-plus works in 10 years.


Let us explain a bit the exhibition’s theme. After all, it is a severe one. Not an issue every artist or gallerist would venture into these days.

Although I handle this issue via Turkey, my goal is actually to deal with an issue with an international dimension. I’m tackling women throughout the world. Though I do not want to reduce this to an ‘issue’. I’m here questioning the system. Not the woman. Accordingly, whereas the subject of this exhibition is the woman, the act is of the man. The word “man” in Turkish (erkek) derives from the word ‘power’ (erk). The power is the one that is dominant, the one that imposes. Therefore, this exhibition considers those things imposed on the woman through the man.

It should be hard in terms of selling, to treat such real and severe issues?

I have been bothered to live in a society in which I am comfortable whereas others are exposed to such things and perish. Their despair has pricked my conscience. I did not want to underrate this by saying sorry. This time, I wanted to assume responsibility. I much appreciate Gallery Merkur to allow this exhibition happen, which would not be done by every gallery. Besides, how many woman gallerists are out there?

One one hand, there are women that fell victim to murder. On the other, the portraits of two impeccable women. Who are these gorgeous women with robotic expressions?

These are computerized images of two women without names or identity cards. We placed them facing each other. I call them “open paranthesis, close paranthesis”. These are showcase dolls on display. Women with no life, who serve to the men’s world. As a matter of fact, their names are: The Woman that does not Exist I and II. The women that are in parantheses are those who ‘exist’.

There are two works facing each other, one pitch-black, the other white?

The woman in the black work is the one covered in society, or rather the one who can only exist like that, the one on whom the cover is imposed. On the white, I have written the names of the women killed. The color white here also represents both the wedding gown and the shroud of the women killed, most of whom because they were wed by force. But there is a hidden aspect to both of these works. Under the black work there lies a picture of a young girl, who escaped home due to domestic oppression. While on the white one, there are the pictures and names of every woman killed.


You have introduced each name with lower-case letters whereas you printed the surnames in capital letters…

Because in this society, the first letter of the names of the women killed are printed in lowercase whereas their surnames are printed in large font size. In other words, women can only exist by belonging to a husband or a father.

How have you accessed the photos of these women and the data on them?

I have been working on this exhibition for a year, and trust me, huge records have been compiled. With the name and the story of each woman. And, I have found these names from a digital counter. Certain lawyers and NGOs are also supportive of this system. As new women are killed the digital clock ticks.

What is the number of women killed according to the counter?

A couple of months ago it was 144; now it has risen to 200-plus. These women are killed because the man finds so acceptable. This is a very important point.

I would like to ask you about your work named EYLEM, which is the only portrait not blacked-out in the exhibition, of a woman killed.

Eylem Pesen. She is wed at the age of 14. When she is 17, and 6-months pregnant, she is stabbed in the belly by her husband. She does not die so the husband kills her by crushing her skull by running over her with car.

What is the motive for this hideous murder?

Her husband’s paranoid jealousies. He thinks that she has an affair with his elder brother. And he kills his wife without dealing with his elder brother.

I hope her husband has not been released…

No. He has been sentenced to life in prison. Of course, this is another story on its own. Do not be under the impression that this was an easy and ordinary judicial process. Most of the cases are glossed over and are made to look like suicide. And yet, Müjde Tozbey, a lawyer friend of mine, took the case pro bono and put up a huge fight. She received threats, both to herself and to her child, and she was attacked but she kept the Eylem Pesen case fearlessly, and she finally succeeded.

Hence these unfinished white shades in this portrait?

Yes. Eylem Pesen is a woman that cannot be brought into being. And I am conveying this in this portrait with pockets and distortions in colors. And the name of this work is EYLEM in capital letters. And the reason is that I am stressing the need to put an end to this silence and take action.

Femicide numbers have increased during the AKP governments. Do you directly and completely connect this increase to the AKP governments? I wonder if this could be seen as a result of the woman generally being liberated, who is then punished by the man not accepting this?

The AKP governments in general have changed the outlook on the woman. Because for them the woman is not even a second-class citizen. They are like bricks that see the woman as the plaster. And this outlook accelerated these killings. Indeed here, all of the women killed were women that claimed their rights and wanted liberation. For example; the family has no money and it suffers, so the woman finds a solution, and suggests working as a cleaning lady, for which she gets punished. From this perspective, both the AKP governments and women generally being liberated are factors. AKP has seized on the legislature, the executive and the judiciary in this country. The judicial system in this country is weak, and by extension it empowers those people. Therefore, penalties with stronger deterrents are needed.

Well then, how should it improve, or would it?

Marriages must stop. A woman should not be the wife, the lady, etc. of one or another. I do not find it right the woman being cherished as an object, a possession. We must go beyond the concept of possession. And indeed, in this age of technology! While we, in this age, share in quite an advanced fashion thanks to technology the data on those women killed, the woman can be killed even for her desire to work. Do you realize how paradoxical this is? They are trying to bring the woman into being through marriage. The ultimate position that the woman may occupy in life is fictionalized as the time when she wears a wedding gown and gets married. We need to get rid of these, you see…

In your opinion, what is the woman in the eyes of societies?

The woman is the one, given the right to life when she assumes the intended shape, the “other” that cannot even be a second-class citizen. And this will improve through women like us, who are productive, who have awareness and who take action. Everything eventually will improve when the productive woman predominates. I am against even the othering of a woman by other women only because she wears niqab. Woman is woman.

What do you think of the woman minister’s statement on “börek”, and Arınç’s “shut up woman”?

As a matter of fact, this is their outlook. That woman as a minister poses a danger and we cannot hope for her help. She impedes with those words a possible enlightenment and even a change. They want to reduce the woman to feminine roles. Because the single aspect they respect in the woman is her being a means for giving birth. Had this yet not existed, the woman would not have any place in this world.

So, with advances in technology, one day, if men could give birth?

The woman race will come to an end probably. 



“Evlilikler bitmeli!”

9 Eylül Buca Eğitim Fakültesi’nde 20 yıl boyunca hocalık yapmasının yanı sıra sanat kariyerine de devam eden Sabire Susuz, 3.5 yıl önce, emekli olmadan okuldan ayrıldı ve kendini tamamen sanata adadı. Toplu iğnelerle yaptığı müthiş özgün işlerle tanınan sanatçı, her sene sergi yapmaktansa birkaç senede bir sergi yapmayı tercih ediyor. Çevresinde olan biten bütün haksızlıklara karşı duyarlılığı neticesinde, kadın cinayetlerinden esinlenerek bir sergi yaptı. Merkür Galeri’deki sergisini, kadın cinayetleri, hükümetin kadın politikası ve kadının nasıl bir çıkış yolu izlemesi gerektiğini konuştuk.

Çok orijinal bir tekniğiniz var, çok zor görünüyor. Nasıl bir çalışma düzeniniz var?

Asistan kullanmadığım için günde yaklaşık 10 saat çalışmam gerekiyor. Sergi dönemlerinde bu süre artabiliyor. Konu ve fikir kadar sanatsal işleri özgün yapan üretimin sanatçı elinden çıkmış olmasıdır. Kapitalizmin sınırsız üretimi ile kuşatıldığımız bu çağda, onunla yarışmak yerine karşıt bir duruşla sanat eserinin “biricik” liğini koruyup, azın da çok olabileceğini sergilemek istiyorum. Çalışmalarımda kullandığım binlerce toplu iğnenin üzerinde yalnızca benim parmak izlerimin olması sanatçı ile eseri arasındaki mahremiyettir. İlk etiket işlerimi yapmaya başladığım 2005 den bu güne 36 adet çalışma yapmış olmam bunu özetliyor sanırım.

Serginin konusunu biraz açıklayalım. Sert bir konu çünkü. Her sanatçı ve galerici cesaret etmez şu dönemde.

Öncelikle “kadına şiddet” konu değil, kamusal bir sorundur. Sergiyi Türkiye üzerinden işlesem de, kadına şiddet değişik oranlarda uluslararası bir meseledir. Dünyada yaygın bilinen saklambaç oyunundaki SOBE söylemini kullanmam bu yüzden. Etken ve edilgen olma önce kimin sobelediğine göre değişir. Bu sefer sergi sobeliyor. Amacım devam etmekte olan bu oyuna seyirci kalmadan sorunu gündeme getirmek, dayanışma oluşturarak şiddetin tekrarını engellemek. Söz konusu kadınlar serginin öznesi fakat fiili erkekler. Erkek kelimesi etimolojik olarak “ERK” kökünden gelir ve anlamı; güç, kuvvet ve otoritedir. Erkek; egemen olandır ve dayatandır. Dolayısıyla sistemi ve iktidarı da temsil eder. Sertlik konuda değil iktidarın tavrındadır. Ben insan hakları ihlalini ve insanca yaşama talebimizi dile getiriyorum. Buna da cesaret edemezsek dayatılanlara şikayet etme hakkımız kalmaz.

Bu kadar gerçek ve sert konuları işlemek sanatta zordur satış adına?

Evet haklısın, böyle bir sergiye ev sahipliği yaptığı için Merkür galeriye özellikle de Sabiha kurtulmuş’ a teşekkür ediyorum. Biraz önce sözünü ettiğim dayanışmanın ilk ayağını sanatçı-galerici işbirliğiyle başlatmış olduk. Çözüm süreci olarak da “Artık Yoklar” adlı çalışmamın tüm gelirini kadın dayanışma ve sığınma evlerine bağışlayarak onlara umut olmak istiyoruz. Sanat hala özgür bir alan ve yaşam-sanat, sanat-yaşam bağını besleyerek, toplumun sert gerçeklerine dikkat çekebilir ve dahası hayatı yaşanabilir hale getirebiliriz.

Bir tarafta cinayete kurban gitmiş kadınlar var. Bir tarafta da kusursuz iki kadın portresi. Bu robot ifadeli güzel kadınlar kim?

Tamamen bilgisayar ortamında tasarlanmış, ismi, nüfus kağıdı ve yaşanmışlığı olmayan yalnızca güzelliğe evriltilmiş kadın imgesi onlar. “Olmayan Kadın I ve II”. Serginin aç parantez ve kapa parantezini oluşturuyor. Kadından beklenilen ve erkek dünyasına hizmet veren, kimliksizleştirilmiş “göze hitap eden kadın” rolünü temsil ediyor.

Karşılıklı iki iş var, biri simsiyah, diğeri beyaz?

Ak ve kara kadınları tanımlayan sıfatlara göndermedir. Siyah çalışma toplumsal rollerle üstü kapatılmaya çalışılan ve ancak böyle varolabilen kadınlık durumunu gösteriyor. “Ordasın Biliyorum” adlı bu çalışmada serginin yaşayan tek kadın imgesi siyah etiketlerin/ bezin altındadır. “Artık Yoklar” adlı beyaz çalışma Türkiye’deki kadın cinayetlerinin kara tablosudur. Son beş yılda en yakınları ! baba, kardeş ve eşleri tarafından katledilen 258 kadının isim ve soyadlarından oluşur. Büyük çoğunluğu çocuk yaşta gelinlikle, ergenliklerinde de kefenle ört-bas edilmişlerdir. Yorumu size bırakıyorum.

İsimlerin her birini küçük harflerle başlatıp soyadlarını büyük yazmışsınız?

Türkçe yazım kurallarında özel isimler ve soyadları büyük harfle başlar. Ama Türkiye yaşam koşullarında kadınlar özne doğmaz ve ismiyle varolamaz. Babadan ve eşinden verilen soyadıyla birlikte özelleşir ve onların mülkiyetine geçerler. Bu bakışa göre, kadına yönelik şiddetin ve cinayetlerin “namus” adı altında meşrulaştırılmasında onların soyadını taşıyor olmaları gösteriliyor. Kısacası kadın kişiliksizleştiriliyor.

Bu kadınların fotoğrafları ve bilgilerine nasıl ulaştınız?

Bir arkadaşımın aracılığıyla Van’da avukatlık yapan ve kadın cinayetleri davalarını gönüllü yürüten Müjde Tozbey Erden ile tanıştım. Bana çok yardımı oldu. Eylem Pesen’in davasına da Müjde hanım bakmış. Öldürülen kadınların isimlerini de anitsayac.com adresinden araştırmalarım sonucu buldum. Ölen kadınların isimleriyle hatırlandığı dijital bir sayaç son 8 yıldır öldürülen kadınların listesini ve basında çıkan haberleri kapsıyor. Kötü yanı sayaç hala işliyor…

Sayaca göre öldürülen kadın sayısı nedir? 

Medyada çıkan verilere göre oluşturulan anıt sayaca göre 2015 başından itibaren yalnızca aile içi şiddetten öldürülen kadın sayısı 201. Bir de Ört-bas edilen, intihar süsü verilen ve kayıt altına alınmayanları düşünelim.

Sergideki tek üstü örtülmeyen öldürülen kadın portresi olan EYLEM adlı işinizi sormak istiyorum??

Eylem Pesen, 14 yaşında imam nikahıyla evlendirilmiş. 17 yaşında altı aylık hamileyken kocası tarafından karnından defalarca bıçaklanmış, ölmediği anlaşılınca da kafasının üstünden arabayla geçmiş. Yüzlerce benzer gerçek yaşam hikayesinden biri.

Bu iğrenç cinayetin sebebi?

Kocasının paranoyak kıskançlığı. Kendi abisiyle Eylem’in ilişkisi olduğunu düşünüyor. Abisine bir yaptırımı yok ama karısını katletmekte bir sakınca görmüyor.

Umarım kocası şu an serbest değildir…

Aldatma olayının gerçekliği araştırılmadan savcı haksız tahrik indirimi yapmış ve kocaya en fazla 10 yıl ceza verilmiş.Bu süreçte avukat Müjde Tozbey Erden davaya müdahil olmuş ve dna testiyle Eylem’in eşini aldatmadığını ispat etmiş. Eylem’in davası süresince Müjde hanım ölümle tehdit edilip, linç girişimine maruz kalmış. Duruşma sırasındaki savunmaları sırasında da Eylemin eşi tarafından tecavüz ve ölümle tehdit edilmiş. Müjde hanım’ın korkusuz çabaları sayesinde müebbet hapis verilmiş. Şaşırtıcı sonuç ise; katile “iyi hali” nedeniyle indirim uygulanmış olması. Olan Eylem’in, kocasının tasarrufuna bırakılan kısa hayatına oldu.

Bu portredeki yarım kalmış beyaz bölgeler de bu yüzden mi? 

Eylem Pesen, kadının erkek tarafından güçsüzleştirilmesinin ve değersizleştirilmesinin örneklerinden biridir. Oldurulamayan genç bir kadın. Kendini ve yeteneklerini keşfedemeden eksik öldü. Bu çalışmanın adı da bu yüzden büyük harflerle EYLEM. Nedeniyse suskunluğumuza son verip eyleme geçmemiz gerektiği.

Akp hükümetlerinin iktidarı boyunca kadın cinayetlerinin sayısı arttı. Bu artışı direkt ve tamamen Akp hükümetine bağlıyor musunuz? Yoksa, bu genel anlamda kadının özgürleşmesine bağlı olarak erkeğin kadını cezalandırması ve bu özgürleşmeyi kabul etmemesi olarak da görülebilir mi?

Bu konuda sağlıklı istatistik verilere sahip değilim ancak kadın cinayetlerinde AKP hükümeti döneminde bir artış varsa da şaşırmam. Bireylerin birbirleriyle ilişkisi çoğunlukla iktidarın izdüşümüdür. Erkeğin kadın üzerinde iktidar kurmaya çalışması, devletin halk üzerinde baskı uygulamasının bir uzantısıdır. Devlet yöneticilerinin eşlerinin konumuna bir bakın. Üreten kaç kadın var. İktidar genel anlamda kadına ve kadın bedenine bakışı olumsuz anlamda değiştirdi ve dahası politik kapsam alanlarına kadını da dahil ettiler. Ne giyeceğini, kaç çocuk doğurması gerektiğini ve kürtaj yasağı ile kadını kişiliksizleştirdiler adeta. Kadının ekonomik ve mevki olarak özgürleşmeye başlaması erkeğin onu cezalandırmasını meşrulaştıramaz.

Peki nasıl düzelir? Ya da düzelir mi?

Kadın-erkek ilişkisi bireysel değil, daha genel sistemlerle açıklanabilecek bir olgudur. Cinsiyetlerin toplumsal olarak eksik ve kusurlu yapılandırılışından kaynaklanır ve çoğu kadın bu rolü ve davranışı kabullenir. Sahiplenilmesi ve korunması gereken olarak görür kendini. Kadına yönelik şiddetin karı-koca özel ilişkisine ait aile sırrı değil, kamu sağlığını, insan haklarını ve ceza hukukunu ilgilendiren bir sorun olduğu görüşünün yaygınlaştırılmasını sağlamalıyız. Kadının erkekle eşit haklara sahip olması, statü ve mülk-para sahibi olması da kadını özgürleştirmez. Eşitlik cinsel kimlikleri aşarak, yan yana dayanışmaya ve üretime başlandığı zaman sağlanacak.

Toplumların gözünde kadın nedir sizce?

Diğer toplumlar hakkında bir genelleme yapmayacağım ancak 2003 yılında Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından yapılan araştırma verileri bir cevap olabilir. Araştırmaya dahil edilen kadınların % 39 u kadının yemek yapmaması, kocasına karşılık vermesi, gereksiz para harcamaları, çocukların – evin ihmal edilmesi ve cinsel ilişkiyi reddetmek kategorilerinden en az birini yapmasının kocasının dövmesi için haklı bir gerekçe oluşturduğunu söylemişler. Özetlersek; üzerinde iktidar kurulan,göze hitap eden, hizmet eden ve en önemlisi de çocuk doğurandır “kadın”.

Yani bilimin ilerlemesiyle, bir gün, eğer erkekler de doğurabilecek duruma gelirse?

Kadın ırkını bitirirler her halde.





Interview: gulbencapan@gmail.com

Translation: bbesgul@gmail.com